این تغییر رفتار اگرچه موجب افزایش حجم معاملات خودروهای دستدوم شده، اما همزمان نگرانیهایی درباره شفافیت معاملات، دستکاری کیلومترشمار، خرید خودروهای دارای سابقه تصادف و افزایش احتمال زیان خریداران را نیز به دنبال داشته است. از سوی دیگر، رونق بازار خودروهای کارکرده تنها به ایران محدود نمیشود و در بسیاری از کشورهای توسعهیافته نیز سهم معاملات خودروهای دستدوم از خودروهای صفرکیلومتر بیشتر است. با این تفاوت که در آن کشورها، وجود سامانههای جامع ثبت سوابق خودرو، شفافیت اطلاعات و نظارت دقیق، ریسک خرید را تا حد زیادی کاهش داده است.
از همین رو برای بررسی رونق بازار خودروهای کارکرده، دلایل افزایش تقاضا و چالشهای پیش روی خریداران با «رضا برنابادی» کارشناس صنعتخودرو به گفتوگو پرداختیم؛
بهعنوان پرسش نخست، چرا در ماههای اخیر بازار خودروهای کارکرده رونق گرفته است؟
مهمترین عامل، کاهش قدرت خرید مردم است. طی سالهای اخیر قیمت خودروهای صفرکیلومتر با سرعتی بسیار بیشتر از درآمد خانوارها افزایش یافته است. در نتیجه بسیاری از متقاضیان دیگر توان خرید خودروهای صفر را ندارند و ناچار بهبازار خودروهای کارکرده روی آوردهاند. در حال حاضر بخش زیادی از تقاضا در بازار روی خودروهایی با قیمت پایینتر متمرکز شده و همین موضوع باعث افزایش معاملات خودروهای دستدوم شده است.
آیا این به معنای رکود بازار خودروهای صفرکیلومتر است و این موضوع میتواند سبب افت فروش خودروسازان شود؟
تا حد زیادی بله. بازار خودروهای صفر با کاهش حجم معاملات مواجه شده است. افزایش قیمت کارخانهای و قیمت بازار باعث شده فاصله میان توان خرید مردم و قیمت خودروها بیشتر شود. در چنین شرایطی، حتی اگر تولید افزایش یابد، تا زمانی که قدرت خرید تقویت نشود، رونق واقعی به بازار خودروهای صفر بازنخواهد گشت.
چه خودروهایی در بازار کارکرده بیشتر مورد استقبال قرار گرفتهاند؟
برخلاف گذشته که خریداران بیشتر بهدنبال خودروهای کمکارکرد بودند، اکنون خودروهای با پیمایش بالا نیز مشتری دارند. حتی برخی خودروهای دارای سابقه تصادف نیز بهدلیل قیمت پایینتر مورد توجه قرار گرفتهاند. البته این موضوع ریسک خرید را نیز افزایش داده است.
مهمترین چالش خریداران خودروهای کارکرده چیست و مشتریان باید در زمان خرید به چه نکاتی دقت کنند؟
مهمترین چالش، نبود شفافیت در وضعیت واقعی خودرو است. دستکاری کیلومترشمار، پنهان کردن سوابق تصادف، استفاده از قطعات غیراستاندارد در تعمیرات و ارائه اطلاعات ناقص از مهمترین مشکلات این بازار هستند. اگر خریدار بدون بررسی دقیق معامله کند، ممکن است پس از خرید با هزینههای سنگین تعمیرات مواجه شود.
دستکاری کیلومتر خودرو یکی از چالشهای اصلی مشتریان است، این موضوع چه پیامدهایی دارد؟
کیلومترشمار یکی از شاخصهای تعیین ارزش خودرو است. برخی افراد با کاهش غیرقانونی عدد کیلومتر، خودرو را کمکارکرد جلوه میدهند و آن را با قیمت بالاتری میفروشند. درحالی که قطعات اصلی خودرو ممکن است عمر مفید خود را پشت سر گذاشته باشند و مالک جدید در مدت کوتاهی ناچار به پرداخت هزینههای قابل توجه برای تعمیر موتور، گیربکس یا سیستم تعلیق شود.
خریداران پیش از معامله خودروهای کارکرده باید به چه نکاتی توجه کنند؟
نخستین اقدام، کارشناسی کامل فنی و بدنه توسط مراکز معتبر است. بررسی سلامت شاسی، ستونها، موتور، گیربکس، سیستم تعلیق، تجهیزات ایمنی و وضعیت رنگ بدنه اهمیت زیادی دارد. همچنین اصالت مدارک خودرو و تطابق شماره شاسی و موتور با اسناد باید بررسی شود.
آیا بررسی سوابق تعمیرات خودروهای کارکرده ضروری است؟
بله. اگر خودرو در نمایندگیهای مجاز سرویس شده باشد، معمولا اطلاعات مربوط به سرویسهای دورهای، تعمیرات و میزان کارکرد در زمان مراجعه ثبت شده است. بررسی این سوابق میتواند به تشخیص کارکرد واقعی خودرو و شناسایی مغایرتهای احتمالی کمک کند.
آیا خرید خودرو تصادفی همیشه اشتباه است؟
خیر. همه خودروهای تصادفی شرایط یکسانی ندارند. اگر آسیبها جزئی بوده و تعمیرات بهصورت اصولی انجام شده باشد، ممکن است خرید چنین خودرویی از نظر اقتصادی منطقی باشد. اما خودروهایی که شاسی یا ستونهای آنها آسیب جدی دیده است، میتوانند ایمنی سرنشینان را در تصادفات بعدی به خطر بیندازند.
آیا رونق بازار خودروهای کارکرده فقط مختص ایران است؟
خیر. در بسیاری از کشورهای جهان، حجم معاملات خودروهای کارکرده چندین برابر خودروهای صفرکیلومتر است. دلیل آن نیز قیمت مناسبتر، تنوع بیشتر و کاهش افت ارزش خودرو پس از چند سال استفاده است. در بازارهای توسعهیافته، خرید خودرو کارکرده یک انتخاب اقتصادی و رایج محسوب میشود.
تفاوت بازار خودروهای کارکرده ایران با کشورهای پیشرفته چیست؟
تفاوت اصلی در شفافیت اطلاعات است. در بسیاری از کشورها، هر خودرو دارای پرونده دیجیتال است که سوابق سرویس، تصادفات، تعمیرات، بیمه و میزان کارکرد آن ثبت میشود و خریدار پیش از معامله میتواند همه اطلاعات را مشاهده کند. این شفافیت احتمال تخلف را به شدت کاهش میدهد.
برای ساماندهی بازار خودروهای کارکرده چه اقداماتی ضروری است؟
ایجاد شناسنامه الکترونیکی خودرو، ثبت سوابق تعمیرات و تصادفات، برخورد با دستکاری کیلومتر، توسعه مراکز کارشناسی معتبر، افزایش نظارت بر معاملات و ارتقای آگاهی خریداران از مهمترین اقداماتی است که میتواند به شفافیت بازار کمک کند. در کنار این موارد، سیاستگزاران باید با تقویت قدرت خرید مردم و ایجاد ابزارهای تامین مالی مناسب، زمینه تعادل دوباره بازار خودرو را فراهم کنند.
آینده بازار خودروهای کارکرده را چگونه میتوان ارزیابی کرد؟
تا زمانی که فاصله میان قیمت خودروهای صفر و توان مالی خانوارها زیاد باشد، بازار خودروهای کارکرده همچنان مقصد اصلی خریداران خواهد بود. بنابراین توسعه زیرساختهای نظارتی، شفافسازی اطلاعات خودروها و حمایت از حقوق مصرفکنندگان، بیش از هر زمان دیگری برای ایجاد بازاری سالم و قابل اعتماد ضروری است.
آیا توسعه فناوری میتواند به شفافتر شدن بازار خودروهای کارکرده کمک کند؟
بدون تردید فناوری میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش تخلفات بازار خودروهای کارکرده داشته باشد. امروز در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، اطلاعات مربوط به هر خودرو از زمان تولید تا زمان فروش در سامانههای یکپارچه ثبت میشود. این اطلاعات شامل سوابق سرویسهای دورهای، تعمیرات اساسی، تعویض قطعات، تصادفات، معاینه فنی، بیمه و حتی فراخوانهای صادرشده از سوی خودروساز است. بههمین دلیل خریدار قبل از نهایی شدن معامله میتواند تصویری شفاف از وضعیت خودرو بهدست آورد و با آگاهی بیشتری تصمیمگیری کند. در کشور نیز ایجاد چنین سامانهای میتواند بسیاری از مشکلات فعلی را برطرف کند. اتصال اطلاعات مراکز معاینه فنی، شرکتهای بیمه، نمایندگیهای خدمات پس از فروش، پلیس و مراکز تعویض پلاک، میتواند بهتشکیل شناسنامه الکترونیکی خودرو منجر شود. درچنین شرایطی امکان دستکاری سوابق خودرو یا پنهان کردن تصادفات سنگین به حداقل خواهد رسید. چراکه اغلب مشتریان علاقهمند به تعمیرات یا سرویس در نمایندگیها نیستند و این مهم سبب عدمشفافیت اطلاعات فنی میشود.
آیا بازار خودروهای کارکرده میتواند به رونق صنعتخودرو نیز کمک کند؟
برخلاف تصور برخی افراد، رونق بازار خودروهای کارکرده الزاما به زیان صنعتخودرو نیست. در بسیاری از کشورهای جهان، بازار خودروهای نو و دستدوم در کنار یکدیگر فعالیت میکنند و هر کدام مشتریان خاص خود را دارند. زمانی که بازار خودروهای کارکرده شفاف، قانونمند و قابل اعتماد باشد، گردش سرمایه در صنعتخودرو افزایش پیدا میکند و بسیاری از مالکان نیز با فروش خودرو قبلی، توان خرید خودرو جدید را بهدست میآورند. اما اگر بازار خودروهای دستدوم با تخلفات گسترده، نبود شفافیت و کاهش اعتماد عمومی مواجه شود، نه تنها خریداران متضرر خواهند شد، بلکه کل زنجیره صنعتخودرو نیز آسیب خواهد دید.
مهمترین توصیه به خریداران خودروهای کارکرده چیست؟
مهمترین توصیه این است که هیچگاه تصمیم خرید را صرفا بر اساس ظاهر خودرو یا قیمت پایین آن اتخاذ نکنند. یک خودرو تمیز و کمکارکرد از نظر ظاهری، لزوما خودرو سالمی نیست. خریداران باید پیش از پرداخت وجه، از کارشناسی فنی و بدنه، بررسی سوابق تعمیرات، استعلام وضعیت بیمه، اصالت مدارک و در صورت امکان سوابق سرویس در نمایندگیهای مجاز اطمینان حاصل کنند. همچنین بهتر است معامله در مراکز رسمی انجام شود و تمام توافقات میان خریدار و فروشنده بهصورت مکتوب ثبت شود. رعایت همین نکات ساده میتواند از بسیاری از اختلافات حقوقی و خسارتهای مالی جلوگیری کند. درنهایت باید پذیرفت که با تداوم کاهش قدرت خرید، بازار خودروهای کارکرده همچنان یکی از مهمترین بخشهای بازار خودرو کشور خواهد بود و هرچه این بازار شفافتر و قانونمندتر شود، امنیت سرمایهگذاری و رضایت مصرفکنندگان نیز افزایش خواهد یافت.
